Schoonheid

Tussen gevoel en emotie, ook geïnspireerd door artistieke parfums

‘Welke schoonheid zal de wereld redden?’ vraagt Ippolit ironisch aan prins Mysjkin, die deze gedachte blijkbaar bij een eerdere gelegenheid had uitgesproken. Maar in de tekst van Dostojevski krijgen we geen antwoord. We kunnen veronderstellen dat het om een spirituele schoonheid ging, of misschien om een meer zinnelijke, gesuggereerd door het gevoel van de hoofdpersoon voor Nastasja. Zo blijft deze schoonheid, opgeroepen op de bladzijden van de roman, onbepaald. Net zoals ook de definitie van schoonheid zelf altijd vaag blijft, juist omdat zij zo breed, subjectief en omvattend voor sensaties, emoties en gevoelens is.

Een concept in ontwikkeling

Voor Umberto Eco is schoonheid in zijn Geschiedenis van de schoonheid een concept in ontwikkeling, vooral wanneer zij door kunst wordt verbeeld. Zeker is dat zij verbonden is met het genoegen haar waar te nemen in mensen, voorwerpen en in de natuur. Maar men zegt ook dat zelfs een wiskundige formule mooi kan zijn, in haar perfectie en harmonie, zoals de formule van Euler. Evenzeer is schoonheid verbonden met het begrip goedheid. Als conceptuele uitwerking behoort zij daarom tot vele geesteswetenschappelijke domeinen: zij maakt namelijk deel uit van de esthetiek, cultuur, sociale psychologie, filosofie en sociologie.

Multisensorieel

Welke definitie men haar ook wil geven, schoonheid wordt hoe dan ook ervaren via de zintuigen, wanneer men een bijzonder gevoel van genoegen ervaart. Ze wordt voornamelijk door het zicht waargenomen, maar in werkelijkheid zijn alle zintuigen betrokken bij een opeenvolging van waarnemingen. Meestal is er één specifiek zintuig dat deze ervaring als eerste verwerkt: zoals bij het luisteren naar een muziekstuk, het bekijken van een schilderij, het aanraken van een zijdezacht oppervlak of het ruiken van een aangename geur. Maar ook combinaties van gewaarwordingen worden ervaren, die samen een gevoel van vervulling en tevredenheid teweegbrengen.

De reukzin

De reukzin is de meest archaïsche, de meest directe. Zij werkt rechtstreeks op het limbisch systeem en wekt snelle reacties op, terwijl zij vroegere zintuiglijke ervaringen oproept. Geuren veroorzaken namelijk een onmiddellijke zintuiglijke reactie en roepen vaak associaties op met andere zintuigen, waarbij soms onbewust ook hun waarneming wordt geactiveerd. Zo kan een parfum een kleur of een klank oproepen, die wij diep in ons geheugen hebben bewaard: het gaat om het waarnemingsfenomeen van de synesthesie. De krachtige reukzin speelt zo een fundamentele rol in het oproepen van ontroerende en meeslepende ervaringen.

De schoonheid van parfum

Kan de reukzin ons schoonheid laten waarnemen? Volgens Silvia Martinelli, parfumeur en oprichtster van Giardini di Toscana, zeker wel. Silvia zegt dat zij zich door schoonheid laat inspireren wanneer zij in haar laboratorium in het hart van Toscane een parfum creëert. ‘Ik leef op een plek vol schoonheid, zowel artistiek als natuurlijk. Een schoonheid die vervult, inspireert en ertoe aanzet haar opnieuw te scheppen via olfactorische ervaringen’.

Voor Silvia ontstaat schoonheid uit de harmonie tussen de natuur, gul en levendig, en de verfijnde creativiteit van de kunstenaar: ‘Ik bewonder de schoonheid die men terugvindt in de Toscaanse tuinen, ontworpen met vakkennis en flair, maar altijd in harmonie met het omringende landschap. Zoals in de tuinen, waar het werk van de mens zich verhoudt tot de natuurlijke omgeving, zo ontmoeten in parfums essences en ingrediënten elkaar om suggesties en echo’s van levendige emoties tot leven te brengen’.

Maar schoonheid is niet alleen een prikkel en een bron van inspiratie. Parfum versterkt de schoonheid van degene die het draagt, en brengt diens persoonlijkheid en uniciteit tot leven. ‘Het beleven van een geur roept intense, aangename herinneringen op, gevoelens van volledigheid en wekt sensaties’, zegt Silvia. ‘Vaak heb ik de tevredenheid gezien van mensen die zich, door een parfum te dragen, meer vervuld, verleidelijker en meer gewaardeerd voelden. Ook dat is de schoonheid van parfum: het verrijkt onze waarnemingen en versterkt onze persoonlijkheid’.

De vraag over schoonheid uit de roman van Dostojevski komt dan weer bij mij op, en ik stel haar nu aan Silvia. Ik laat het aan u over om haar antwoord voor te stellen.

Schoonheid voelen en zich mooi voelen

Denkt u ook dat een parfum de schoonheid en persoonlijkheid van een persoon kan versterken? Deel uw ervaring.